Województwo jurajskie

Z PrePedia
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wybrane granice historyczne w okolicach Częstochowy. Barwami oznaczono zasięg Królestwa Kongresowego i II Rzeczpospolitej. Fioletową linią oznaczono granice województwa częstochowskiego istniejącego w latach 1975–1998, żółtą obecne granice archidiecezji częstochowskiej

Województwo jurajskie – hipotetyczne nowe województwo z siedzibą w Częstochowie. Ten artykuł opisuje koncepcję, jak mogłoby wyglądać takie województwo. Nie jest to oficjalna propozycja, choć bazuje na pomysłach pojawiających się w przestrzeni medialnej[1]. W skład opisywanej tutaj koncepcji wchodzą:

  • Częstochowa oraz powiaty: częstochowski, kłobucki, myszkowski i zawierciański z województwa śląskiego,
  • powiaty: pajęczański, radomszczański i wieluński z województwa łódzkiego,
  • powiat włoszczowski z województwa świętokrzyskiego,
  • gminy: Rudniki i Praszka z województwa opolskiego.

Dane statystyczne województw po utworzeniu woj. jurajskiego[edytuj]

Podział administracyjny Polski w przypadku utworzenia woj. jurajskiego w omawianym kształcie

Opracowano na podstawie danych GUS z 30 kwietnia 2020 roku[2]. Dane dotyczące innych województw zostały pomniejszone o te obszary, które wchodzą w skład opisywanej koncepcji województwa jurajskiego.

Województwo Powierzchnia [km2] Ludność [tys.]
dolnośląskie 19947 2899
kujawsko-pomorskie 17971 2069
lubelskie 25122 2103
lubuskie 13988 1010
łódzkie 15044 2209
małopolskie 15183 3414
mazowieckie 35558 5428
opolskie 9208 960
podkarpackie 17846 2125
podlaskie 20187 1177
pomorskie 18324 2347
śląskie 8283 3882
świętokrzyskie 10804 1185
warmińsko-mazurskie 24173 1421
wielkopolskie 29827 3500
zachodniopomorskie 22905 1693
jurajskie 8335 932

Zarys historyczno-kulturowy[edytuj]

Dialekty języka polskiego wg S. Urbańczyka. Cały omawiany obszar w tym ujęciu znajduje się w zasięgu dialektu małopolskiego

Omawiany obszar w całości znajdował się w granicach II Rzeczpospolitej. W okresie zaborów wchodził w skład Królestwa Kongresowego (zabór rosyjski). Jeszcze wcześniej należał do Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Tak więc praktycznie od średniowiecza cały obszar znajdował się w granicach jednego państwa. Wyjątkami są jedynie krótkie okresy, np. między II rozbiorem (1793) a powiększeniem Księstwa Warszawskiego (1809).

Jako ciekawostkę historyczną można podać, że w latach 1370–1392 zarówno ziemia wieluńska, jak i Częstochowa były lennem Władysława Opolczyka. Ten krótki okres był dość istotny z punktu widzenia historii regionu, gdyż właśnie wtedy założono klasztor na Jasnej Górze, a Częstochowa uzyskała prawa miejskie.

Według koncepcji Stanisława Urbańczyka na całym omawianym obszarze używa się dialektu małopolskiego języka polskiego. Według innych koncepcji północno-zachodnia część obszaru jest w zasięgu dialektu wielkopolskiego lub stanowi wielkopolsko-małopolsko-mazowiecki obszar przejściowy[3].

Jeśli chodzi o podział na krainy historyczne, omawiany obszar częściowo wchodzi w skład Małopolski, a częściowo w skład ziemi sieradzkiej i ziemi wieluńskiej. Mogłoby to sugerować, ze obszar nie jest spójny pod tym względem. Należy jednak wziąć pod uwagę pewne dodatkowe okoliczności.

  • Podział na krainy historyczne wywodzi się z podziału administracyjnego Rzeczpospolitej Obojga Narodów, a częściowo nawet jeszcze wcześniej – z rozbicia dzielnicowego. W XIX wieku sytuacja pozmieniała się ze względu na różną przynależność państwową poszczególnych rejonów, a pod tym względem – jak wcześniej wspomniano – omawiany obszar jest spójny.
  • Granica pomiędzy tymi rejonami jest obecnie mocno zatarta i jej dokładne odtwarzanie nie miałoby sensu. Przykładowo, w podziale administracyjnym Rzeczpospolitej Obojga Narodów Częstochowa należała do województwa krakowskiego (a więc do Małopolski), ale już np. blisko położone Kruszyna czy Mykanów – do województwa sieradzkiego[4].

Obszar jest więc spójny kulturowo w dużo większym stopniu, niż obecne województwo śląskie, które składa się z fragmentów Górnego Śląska i Małopolski, a więc krain mocno różniących się od siebie pod względem historii czy używanego dialektu.

Geografia[edytuj]

Omawiany obszar w większości ma charakter wyżynny. Jego zachodnia część znajduje się na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej, wschodnia – na Wyżynie Małopolskiej. Jedynie północne krańce obszaru zaliczają się do Nizin Środkowopolskich.

Najwyższym punktem obszaru jest Góra Janowskiego (516 m n.p.m.) położona w okolicach Ogrodzieńca.

Główną rzeką regionu jest Warta. W granicach omawianego obszaru znajduje się ok. 250 km tej rzeki – nieprzerwany odcinek od źródła w Zawierciu do mniej więcej ujścia Oleśnicy. Ponadto przez wschodnią część obszaru fragmentami przepływa Pilica.

Przypisy[edytuj]

  1. MSWiA: bez zasadniczych zmian w podziale administracyjnym kraju, urbnews.pl, 21 stycznia 2016 [dostęp 2021-07-17].
  2. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 30.06.2020), stat.gov.pl, 15 października 2020 [dostęp 2021-07-17].
  3. Dialektologia polska, dialektologia.uw.edu.pl [dostęp 2021-10-09].
  4. Maciej Kazimierz Mapblog, facebook.com, 25 stycznia 2021 [dostęp 2021-10-09].



Wiki-wordmark.png Artykuł utworzony w PrePedii.
Traffic lights 4 states 4.png Ten artykuł zawiera treści stanowiące niepopartą źródłami twórczość własną.